W Centrum przy ul. Kościelnej 1A, w sobotnie przedpołudnie 11 kwietnia, w ramach porannych wykładów, odbył się Zjazd Paschalny duszpasterzy i katechetów. To doroczne spotkanie, przygotowywane przez Zespół ds. Formacji Duchowieństwa oraz Katedrę Teologii Katolickiej UwB, zostało poświęcone refleksji nad rzeczywistością parafii – jej aktualnym funkcjonowaniem, a także nowymi wyzwaniami, jakie stają dziś przed duszpasterstwem i dziełem ewangelizacji.
Centralnym punktem zjazdu był wykład pt. „Odnowa parafii w duchu synodalnym i misyjnym”, który wygłosił dr hab. Tomasz Wielebski, kapłan Diecezji Warszawsko-Praskiej, profesor UKSW oraz członek Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski. Prelegent podjął zagadnienia związane z potrzebą odnowy życia parafialnego w perspektywie synodalności i misyjnego posłania Kościoła, wskazując na konkretne kierunki duszpasterskiej odnowy.
© Robert Ostrowski – zdjęcia pochodzą z portalu Archibial.pl, dzięki uprzejmości redakcji.
Już na początku wykładu ks. prof. Tomasz Wielebski zaznaczył, że nie przywozi gotowych recept ani prostych rozwiązań, lecz chce raczej przedstawić pewne przesłanki do wspólnej refleksji. Taka perspektywa nadała całemu wystąpieniu charakter teologicznie pogłębionego namysłu nad tym, czym parafia jest i czym powinna się stawać w obecnych warunkach społecznych i religijnych.
W pierwszej części wykładu prelegent przypomniał teologiczną wizję parafii, zakorzenioną w nauczaniu Kościoła. Nawiązując do dokumentów soborowych oraz do nauczania św. Jana Pawła II i papieża Franciszka, podkreślił, że parafia nie może być postrzegana jedynie jako struktura administracyjna, terytorium czy zespół budynków. Ma ona być przede wszystkim wspólnotą wierzących, miejscem słuchania słowa Bożego, wzrostu życia chrześcijańskiego, celebracji sakramentów, dialogu, miłości i odpowiedzialności za misję Kościoła.
W tym kontekście szczególnie wybrzmiały słowa o potrzebie duszpasterskiego i misyjnego nawrócenia parafii. Ks. prof. Wielebski przypomniał, że parafia nie może zatrzymać się na utrwalonych przyzwyczajeniach ani pozostawić rzeczy „w takim stanie, w jakim są”. Kościół jest bowiem wezwany nieustannie do odnowy, a parafia – jako jego najbardziej podstawowa i najbliższa ludziom rzeczywistość – powinna tę odnowę podejmować w sposób szczególny.
Drugą istotną osią wykładu była synodalność, ukazana nie jako hasło czy doraźny program, ale jako styl życia i działania Kościoła. Prelegent zdecydowanie podkreślił, że synodalność nie oznacza parlamentaryzmu, głosowania większością ani podważania porządku ustanowionego przez Chrystusa. Jest ona drogą wspólnego słuchania Ducha Świętego, wzajemnego słuchania siebie oraz rozeznawania, na ile wspólnota Kościoła rzeczywiście realizuje swoją misję prowadzenia ludzi do zbawienia.
Jak zaznaczył ks. prof. Wielebski, „synodalność to wspólne rozeznawanie, na ile jesteśmy wierni misji, do której Kościół został powołany przez Chrystusa”. To właśnie ta perspektywa nadaje synodalności jej właściwy sens. Nie chodzi w niej przede wszystkim o zmianę struktur, ale o odnowienie sposobu myślenia, komunikacji, współpracy i odpowiedzialności w Kościele.
W wykładzie wiele miejsca zostało poświęcone także realiom życia parafialnego w Polsce. Prelegent odwołał się zarówno do krajowej syntezy synodalnej, jak i do wybranych badań społecznych, które pokazują między innymi ograniczone poczucie wpływu świeckich na życie parafii oraz słabość niektórych struktur współodpowiedzialności. Wskazał również, że podobne wyzwania można dostrzec także na poziomie lokalnym. Nie zabrakło przy tym tonu nadziei i realizmu: obok trudności zostały zauważone również znaki dobra, oczekiwania wiernych oraz inspirujące intuicje dotyczące przyszłości parafii.
Jednym z ważniejszych tematów poruszonych podczas wystąpienia była rola parafialnych rad duszpasterskich i ekonomicznych. Ks. prof. Wielebski podkreślił, że struktury te nie mogą funkcjonować jedynie formalnie lub okazjonalnie, ale powinny realnie uczestniczyć w rozeznawaniu i współtworzeniu życia parafii. Chodzi nie tylko o dobrą organizację, lecz o budowanie kultury wzajemnego zaufania, odpowiedzialności i przejrzystości.
W tym duchu wybrzmiały również słowa o potrzebie transparentności i sprawozdawczości. Prelegent zaznaczył, że odpowiedzialność za życie parafii nie może być zamknięta wyłącznie w gronie duchownych, ale powinna włączać świeckich, którzy – zgodnie ze swoim powołaniem, kompetencjami i charyzmatami – współtworzą Kościół. Troska o przejrzystość, także w sprawach gospodarczych, nie jest jedynie kwestią organizacyjną, ale służy budowaniu wiarygodności wspólnoty.
Ważny fragment wykładu dotyczył również formacji. Ks. prof. Wielebski zwrócił uwagę, że odnowa parafii nie dokona się bez pogłębionej formacji duchowej i teologicznej, zarówno duchownych, jak i świeckich. Trzeba na nowo odkrywać, czym jest Kościół, jaka jest jego misja i jakie miejsce zajmuje w nim parafia. Bez takiej formacji łatwo sprowadzić synodalność do uproszczonych skojarzeń i błędnych interpretacji. Tymczasem jest ona wezwaniem do dojrzalszej wiary, większej otwartości na Ducha Świętego i bardziej odpowiedzialnego współtworzenia wspólnoty.
Prelegent wskazał także, że synodalność wymaga nie tylko wiedzy i dobrej woli, ale również dojrzałości duchowej i osobowej. W tym kontekście mocno wybrzmiało przekonanie, że autentyczne rozeznawanie możliwe jest tam, gdzie człowiek potrafi wyjść poza własne schematy, lęki czy przyzwyczajenia i otworzyć się zarówno na głos Boga, jak i na głos drugiego człowieka.
W końcowej części wykładu ks. prof. Wielebski nakreślił kilka kierunków dalszej pracy nad odnową parafii. Wśród nich wymienił przede wszystkim potrzebę wspólnej formacji prezbiterów i świeckich, odnowę funkcjonowania parafialnych rad, większe wykorzystanie darów i kompetencji wiernych świeckich, a także troskę o realne, a nie jedynie deklaratywne budowanie wspólnoty. Podkreślił również znaczenie działań wyprzedzających, a nie tylko reagujących na pojawiające się kryzysy. Parafia nie może ograniczać się do administrowania tym, co już istnieje, ale powinna odważnie pytać o to, do czego Duch Święty prowadzi ją dziś.
Ważnym rysem całego wystąpienia było także przypomnienie, że misyjność parafii nie oznacza wyłącznie troski o tych, którzy już są blisko Kościoła, lecz również odwagę wyjścia ku tym, którzy z różnych powodów oddalili się od życia wiary. Nie chodzi przy tym o działania powierzchowne czy doraźne, ale o takie kształtowanie wspólnoty, aby była ona rzeczywiście domem otwartym, gościnnym, zdolnym do słuchania, przyjmowania i towarzyszenia.
Na zakończenie wykładu prelegent zachęcił, by nie odkładać koniecznych zmian na później i nie czekać, aż kryzysy staną się jeszcze głębsze. W jednym z końcowych zdań wyraził to bardzo jasno: „Przechodźmy od rozeznania do działania”. Było to zarazem wezwanie, aby synodalność nie pozostała jedynie tematem spotkań i dokumentów, ale stała się konkretnym stylem życia Kościoła.
Po wykładzie odbyła się dyskusja, podczas której uczestnicy mogli odnieść się do przedstawionych treści, postawić pytania oraz podzielić się własnym doświadczeniem duszpasterskim. Rozmowa dotyczyła między innymi sposobów ożywiania misyjności parafii, formacji wiernych, roli rad parafialnych oraz praktycznych narzędzi służących budowaniu bardziej odpowiedzialnej i żywej wspólnoty Kościoła.